TRẦN HOÀI DƯƠNG – THIÊN CỔ TÍCH HIỆN ĐẠI

TRẦN ĐỒNG MINH

Cuộc đời và sáng tác của Trần Hoài Dương hệt như một thiên cổ tích hiện đại. Nhớ bạn gần trong tâm tưởng và xa nơi cõi vĩnh hằng, tôi kể lại vài khúc trong thiên cổ tích bất tận đó.

Tác giả Trần Đồng Minh và Trần Hoài Dương
Tác giả Trần Đồng Minh và Trần Hoài Dương

Trần Hoài Dương và tôi là bạn thân thiết suốt đời. Chúng tôi cùng đi một chuyến xe lửa rời quê hương vùng châu thổ sông Hồng vào sống, lập nghiệp ở đất phương Nam xa xăm. Có thể nói đó là một con tầu hoa, dù vốn nó là tầu hỏa chật ních hàng hóa và người thời bao cấp hậu chiến- khi ấy mỗi người dân đều là nhà yêu nước và kẻ đi buôn. Chả là tôi dạy chuyên văn ở Hà Nội, được điều vào TPHCM tiếp tục “gõ đầu trẻ”. Các em học sinh đi tiễn vốn biết thầy thích hoa, em nào cũng mang theo hoa đưa tặng. Trần Hoài Dương rất yêu hoa lá, thấy bạn đồng hành ôm bao nhiêu là hoa thì khoái ra mặt. Anh đưa ra một ý độc đáo là đến mỗi ga trên hành trình xuyên Việt thì tung xuống vài bông thắm. Tôi hưởng ứng liền, sau khi tặng cho kíp phục vụ trên tầu một bó hoa đẹp và được trưởng tầu cho mượn một cái lọ nhỏ đủ cắm dăm bông tươi tắn. Con đường vô Nam của đôi bạn yêu văn chương đúng là con đường vui dù cả hai đứa đều lạ lẫm nơi đích đến.

Các tác phẩm. Ảnh của nhà văn Phạm Đình Trọng.
Các tác phẩm. Ảnh của nhà văn Phạm Đình Trọng.

Mới đây khi ra Hà Nội, anh ghé đến thăm tôi lúc này đã hồi hương băm sáu phố phường. Anh mang theo máy ảnh, nhiệt tình chụp cho tôi vài kiểu ngồi sau bình hoa hồng vàng xòe nở. Rồi anh lại xăng xái để máy chụp tự động ghi hình anh và tôi bên nhau. Về đất Sài Gòn, anh gửi ra tặng tôi những tấm ảnh đẹp, rồi lại viết thư điện tử tha thiết nói “Minh ơi chúng mình kết bạn với nhau suốt đời nhé, mãi mãi nhé”. Thật là cảm động vì tôi biết Trần Hoài Dương do nhiều lí do khác nhau mà có khi chỉ anh biết, đã từng “bỏ” khá nhiều bạn thân. Anh cũng đã từng nắn nót ghi tặng tôi câu thơ dịch của thiền sư Trí Bảo đời Lý: “Quen biết khắp thiên hạ- Tri âm được mấy người”. Và còn viết thêm dòng chữ nhỏ: “Trần Hoài Dương chép tặng vợ chồng Minh-Vân. Sáng mồng bốn Tết năm con Gà- 2005”.

Trần Hoài Dương yêu hoa lá đắm đuối đến kì lạ. Anh đã nhiều lần ngây người ngắm lá cây bồ đề. Đi với tôi trên đường Hà Nội qua dẫy phố có hàng cây bồ đề xôn xao lá gió, anh dừng lại bảo tôi rằng cuống lá bồ đề dài và thanh nên cứ gió thổi qua là rung lên như những quả chuông nhỏ. Quả là một nhận xét tinh tế, thú vị. Khi sống ở thành phố lớn phương Nam, anh lại mách với tôi rằng anh đã biết con đường, góc đường nào ở đây cũng có cây hoa sữa; thí dụ ở góc đường Nguyễn Thị Minh Khai cắt Nam Kỳ Khởi Nghĩa có cây hoa sữa cao, lá dày, tỏa tròn, xen kẽ những chùm hoa trắng xanh, đẹp lắm. Về sau anh lại đem một cây sấu nhỏ từ đất Bắc vào trồng tại vườn nhà anh ở Gò Vấp, và nâng niu, chăm bón cực kì cẩn thận. Khi người ta chặt mất cây hoa công chúa- anh gọi tên như thế- nở nhiều chùm hoa vàng tươi rất đẹp trong sân một nhà xuất bản,  anh cứ ngẩn ngơ tiếc hoài.

Tác giả Trần Đồng Minh và Trần Hoài Dương
Tác giả Trần Đồng Minh và Trần Hoài Dương

Trần Hoài Dương là một trong các nhà văn viết nhiều dòng, nhiều trang diễm lệ, gợi cảm và mang tính phát hiện về hoa, về lá. Xin trích vài đoạn trong văn phẩm của anh:

 Hoa giấy đẹp một cách giản dị. Mỗi cánh hoa giống hệt một chiếc lá, chỉ có điều mỏng manh hơn và có màu sắc rực rỡ…
 Tôi rất yêu những bông hoa giấy. Chúng có một đặc điểm khác nhiều loài hoa khác: Hoa giấy rời cành khi vẫn còn đẹp nguyên vẹn, hoa rụng mà vẫn còn tươi nguyên; đặt trên lòng bàn tay, những cánh hoa mỏng tang rung rinh, phập phồng run rẩy như đang thở, không có mảy may biểu hiện của sự tàn úa. Dường như chúng không muốn mọi người phải buồn rầu vì chứng kiến cảnh héo tàn. Chúng muốn mọi người lưu giữ mãi những ấn tượng đẹp đẽ mà chúng đã đem lại trong suốt cả mùa hè: những vồng hoa giấy bồng bềnh đủ màu sắc giống hệt những áng mây ngũ sắc chỉ đôi lần xuất hiện trong những giấc mơ thuở nhỏ…
” ( Hoa giấy)

Góc vườn ẩm ướt mọc đầy cây chua me đất. Những chiếc lá mềm mại, xanh mướt màu cốm non. Xen giữa đám lá, những bông hoa mảnh dẻ màu tím nhạt, cánh mỏng tang tưởng như khẽ chạm vào sẽ tan biến…Vậy mà suốt cả một ngày dài, những bông hoa chua me đất ấy vẫn ngời ngợi tươi tắn… ( Hoa chua me đất) 

Lộc cây cơm nguội trắng ngà, li ti lăn tăn như bèo non. Lộc bàng khi mới nhú màu hung nâu. Chỉ vài ba ngày sau, nó chuyển sang màu xanh nõn, mập mạp chúm chím như những búp hoa. Thoáng nhìn một cây bàng vừa nẩy lộc, cứ ngỡ vừa có một đàn bướm xanh ở đâu bay về đậu khắp cành. Chúng có thể sẵn sàng bay tung lên bất cứ lúc nào. Nhưng Trang thích nhất vẫn là những cây long não, thứ cây đẹp cả bốn mùa. Mùa hạ, lá cây xanh đậm, sau những cơn mưa như trút nước,đường phố dát toàn bằng những lá cây long não đã hơi bị dập nát, tỏa hương thơm lừng không gian. Mùa thu, xen kẽ giữa những nhánh cành là những chiếc lá đỏ thắm, lung liêng đung đưa như những trái hồng chín mọng, như những chiếc đèn lồng trong đêm hội hoa đăng. Mùa đông rét buốt nhưng cây vẫn không trụi lá. Dọc phố, những hàng cây bè bạn đã trơ cành, riêng cây long não vẫn rực rỡ hồng tươi dưới một bầu trời phẳng lì mây xám, không một chút ánh nắng. Hình như tất cả các sắc màu rực rỡ bốn phương tích tụ lại trong vòm cây long não. Rồi đến tháng giêng, tháng hai, khi mưa xuân rỉ rả, thấm đẫm lá cành, khắp thân cây long não đen thẫm lại…Trong lúc những chiếc lá già vẫn còn bám trên cây, những mầm lá non và nụ hoa đã âm thầm chuẩn bị ra đời. những kẽ lá cương dần và nhu nhú chiếc nanh mầm xanh sáng. Nụ hoa nở cùng lá non. Lá non được bọc rất cẩn thận trong một lớp vỏ mỏng tựa những chiếc búp đa nhỏ xíu. Lá non và nụ cứ lớn dần lên. Cho đến một hôm chợt có gió nồm ào về, đường phố rụng tơi bời những chiếc lá vàng đỏ. Cành long não khẽ rùng mình, những chiếc lá già rụng xuống mà như bay lượn, để lại một vòm xanh tươi mát, lá non xanh mới, sáng cả trời đất. ( Lá non).

Một chiếc lá bàng đỏ thắm đính ở đầu cành khẳng khiu run rẩy trước cơn gió lạnh cuối đông. Gió rủ rê lá:
– Lá đỏ ơi, hãy cùng tôi lang thang rong chơi đi! Tôi sẽ đưa bạn đến những vùng xa lạ, có biết bao cảnh đẹp…
Lá đỏ mỉm cười:
– Thôi cảm ơn bạn Gió. Bạn hãy rong ruổi một mình, tôi không đi đâu. Suốt đời, cây đã nuôi tôi. Trong những phút cuối cùng của cuộc đời, tôi không muốn bỏ cây mà đi. Tôi đang muốn đem lại niềm vui cho cây nên đã dồn hết sức mình, đẹp rực rỡ lên một lần cuối để cho cây tự hào mình có một chiếc lá đỏ đẹp đến như thế
…( Chiếc lá đỏ)

            

Chân dung tác giả tại nhà riêng.
Chân dung tác giả tại nhà riêng.

                                    

Trần Hoài Dương yêu sách đến mê mẩn. Có thể nói anh yêu quý sách hơn cả sinh mệnh của anh. Khi sống ở thủ đô thời bao cấp, la cà hè phố, anh phát hiện bà hàng chè chai có quyển sách hay mà túi anh lại nhẵn tiền. Hoài Dương liền nài nỉ bà chè chai đợi để sẽ trở lại “mua” ngay cuốn sách ấy. Anh đạp xe về nhà- tất nhiên lúc ấy vợ đi làm- hối hả vào xúc mì, gạo rồi vội vã đem đi đổi lấy sách. Bà hàng thấy anh chàng quá kì quặc, vả lại mình cũng “bán” được giá hời, liền vui lòng trao đổi. Tất nhiên những chuyện như thế này, Hoài Dương giấu nhẹm người bạn đời của anh.

Ngày chuyển vùng vào Nam, anh đóng – nếu tôi nhớ không nhầm- 11 hòm sách lớn mang theo (sau khi cân nhắc, tiếc đứt ruột tạm để lại một số sách). Đó là hành trang quan trọng nhất của anh. Rồi thời gian sống độc thân ở Sài Gòn, chẳng có chút thu nhập nào, không hiếm lần tiền hết gạo không, thế mà khoản tiền cháu Quỳnh từ nước Anh gửi đều về biếu bố, Trần Hoài Dương chủ yếu dùng để mua sách ( và đôi khi đãi bạn một cách hào phóng). Các cô bán sách ở nhiều cửa hàng sách lớn, sách ngoại văn là bạn thân thiết của anh văn sĩ nghèo Trần Hoài Dương. Anh chọn toàn sách quý, sách đắt tiền, không chỉ là sách văn chương mà cả các loại sách về hội họa, mĩ thuật… “Tậu” được những cuốn giá trị, thú vị, anh lại phóng xe tới khoe với tôi. Tôi phát thèm những cuốn sách ấy mà ít khi dám mua. Tôi chưa dám nghệ sĩ hết mình như anh vì tôi còn lo nuôi vợ, nuôi con. Có lần tôi nhẹ nhắc anh dành ngân khoản cho cơm áo gạo mì…thì anh tâm sự rằng anh mua đọc cho đã và để đó tích góp cho cháu Quỳnh dùng sau này.

Em bé và bông hồng, bản in 2002
Em bé và bông hồng, bản in 2002

Khi sang sống nhiều tháng bên Anh với con, cháu, Hoài Dương giành nhiều thì giờ đọc và viết sách. Về nước, gặp tôi, anh kể chuyện say sưa về những trang văn. Nào là không ngờ Trốt-xki viết chân dung văn học hay ra phết, nào là truyện ngắn Phùng Cung rất đáng nể, nào là đã viết xong cuốn Hành trình đến tự do – một thiên tự sự ít nhiều mang tính cổ tích hiện đại mà Hoài Dương hằng ấp ủ, cưu mang, kì vọng, viết đi viết lại…Tiếc rằng sau đó không lâu anh lại bảo với tôi rằng anh đã bỏ bản thảo ấy vì tự thấy chưa đạt, chưa được như mong muốn! Thật tiếc và buồn.

Chia sẻ với bạn bè trên mạng

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *